TARİHÇE

İnsanlık tarihi incelendiğinde insanların yaşadıklarını, tarihlerini ve inançlarını bir yerlere kaydetme ihtiyacı duyduklarını görmek mümkündür. İlkçağda insanlar mağara duvarlarına yaşantılarıyla ilgili resimler çizmişlerdir. Sümerler tarafından yazının icadı ile de bunları resim yerine yazıya dökmüşlerdir. Yazılar önceleri taşlara, tabletlere ve hayvan derilerine yazılırken kağıdın bulunmasıyla arşiv malzemesi üretilmeye başlamıştır.

Arkeologlar tarafından bulunan kil tabletlerde ilk arşivlerin devlet yönetimiyle ilgili olarak oluşturulduğu görülmüştür. Arşiv malzemeleri o dönemde idari amaçlı olarak üretilmiş ve kullanılmıştır. Üretilen ve kullanılan bu malzemeler tapınaklarda saklanmaktaydı. Bunun sebebi yönetimin ve tapınakların içiçe olmasıydı. Yani tapınaklar aynı zamanda bir arşiv merkeziydi.

Dünyadaki ilk arşivler Ugarit’ler tarafından oluşturulmuştur. Bu topluluğa ait, bulunan belgeler hem idari hemde diplomatik içeriklidir.

Mısırlılarda ürettikleri papirüsleri yazı yazmak (hiyeroglif yazısı) için kullanmışlardır.

Mısır kralının papirüs ihracatını yasaklaması sonucu devrin en büyük kütüphane ve arşivlerine sahip olana Bergama kralı'nın isteği üzerine parşömen üretilmeye başlanmıştır. Yunanlılar bu malzemeye difteria demiştir. Günümüzde bu malzemenin adı defterdir.

Çin’liler M.S. 150 yıllarında kağıdı bulmuşlardır. O döneme ait tarihi belgelere rastlanmaktadır.

Yunan ve Roma tapınaklarında da devlet yönetimiyle ilgili arşivlerine rastlanmaktadır.

Ortaçağ'da devletlerin yok olması sonucu bu dönemde devlet arşivi oluşmamıştır. Bunun yerine kilise arşivleri oluşmuştur. Batının kayıt tutma esasının temelleri kilise arşivlerine dayanır. Bununla birlikte aynı dönemde asil ailelerde ortaya çıktığı için aile arşivleri oluşmuş ve bu aileler arşivlerini günümüze kadar tutmuşlardır. Ayrıca noterlik müessesesi ve noter arşivleri de vardır.

Ortaçağın en medeni milletlerinden biri olan Uygur Türkleri’nin şehirlerinde zengin kütüphaneler, resmi daireler, noterler, gümrük teşkilatı, mahkemeler ve resmi yazışmaların saklandığı arşivler bulunmaktadır.

Anadolu Selçukluları'nda da zengin kütüphaneler ve resmi yazışmaların saklandığı arşivler bulunmaktadır.

Arşivleme kurumu ve birimlerinin günümüzdeki anlamıyla oluşumu Fransız devrimi ile başlamıştır. Fransa'da 1789 yılında devlet arşivi 1796 yılında da il arşivleri kurulmuştur.

Yeniçağ'da matbaanın bulunması düşünce sisteminin değişmesini sağlamıştır. Bu çağda devletlerin kurulması arşivleri yapısal olarak etkilemiştir. Devletler, kurallarını saklamak ve tekrar düzenlemek için kendi idari arşivlerini kurmuşlardır.

İngiltere'de 1838 yılında çıkarılan kamu arşivi yasasıyla bağımsız derleme ve arşivlerin tümü bir araya getirilmiştir.

Arşivci yetiştirme fikri ilk olarak batıda ortaya çıkmıştır. Yaniçağ'daki arşivsel gelişmeler bununla birlikte farklı bir boyut kazanmıştır. Bu dönemde arşivcilik tarih biliminin bir alt dalı olarak kabul edilmiştir.

Türkiye'de arşivcilik Osmanlı Devleti'nin ilk dönemlerinde başlar. 18. YY a kadar devletin belgeleri sandık ve torbalarda saklanır ve korunurdu. Tanzimat Dönemi'nde 1846 yılında Mustafa Reşit Paşa, Hazine-i Evrak Nezareti'ni kurdu ve Sedaret Evrakı için Hazine-i Evrak binası inşa edildi.

Cumhuriyetin ilanından sonra çeşitli adlar altında eski durumunu korudu. 1943 yılında 4443 sayılı kanunla Başbakanlık Arşiv Genel Müdürlüğü adını aldı.

20 yüzyılda arşivler idari belgelerin yönetimiyle uğraştıklarından kurumlaşmışlardır.

Yazı makinesi ve 1970 yıllardan sonra bilgisayarın kullanılmaya başlanmasıyla arşiv belgelerinin üretimi çok fazla artığından belge ayıklama olayı gündeme gelmiştir. Yine aynı dönemde fotoğraflar ve filmlerde arşiv malzemesi olarak kabul edilmişlerdir.




	Site Hakkında Tarihçe Arşivcilik Özel Arşivler 1-Basın-Yayın Ar. 2-Ticari Arşivler 3-Ses-Görüntü Ar. 4-Hastane Arşivleri 5-Kent Arşivleri Devlet Arşivleri 1-Osmanlı Arşivi 2-Cumhuriyet Arsivi Arşivcilik Yayınları Basında Çıkan Hab. Arsivcilik Eğitim Editör Duyurular Yazarlar Linkler Mezunlar